Wat is spanning?

(Bron: Stresspreventie Drs. M.J.A. Paffen)

Spanning wordt als term gehanteerd voor incidentele verstoringen van het evenwicht in belasting en belastbaarheid waarbij door rust en ontspanning een terugkeer naar het evenwicht volgt. Een gezonde spanning is goed omdat de prestaties hierdoor verhoogd worden. Wordt de spanning te hoog dan verminderen de prestaties. Als deze spanningen permanente verstoringen van het evenwicht worden is sprake van stress, men spreekt dan van chronische spanning. Spanning is in tegenstelling tot stress neutraal/positief, stress is meer van negatieve aard. Bij stress is er sprake van een langdurig verstoorde balans tussen de eisen van de omgeving (of die de persoon aan zichzelf stelt) en de vaardigheden en capaciteiten van het individu. Te weinig spanning in het werk leidt tot lagere prestaties, verveling en apathie. Zowel onderbelasting als overbelasting leiden tot suboptimale prestaties. Niet te weinig, niet teveel, maar een middelmatig niveau van spanning werkt dus bevorderend op prestaties. Bij stress heeft het individu het gevoel niet langer opgewassen te zijn tegen een situatie. De beleving is van meer dreigende aard. De balans tussen belasting en belastbaarheid wordt nu langdurig ernstig verstoord. De persoon ervaart geruime tijd dat hij onvoldoende opgewassen is tegen de aan hem gestelde eisen. Langdurige overmatige stress kan, behalve somatische symptomen (hartkloppingen), gedragssymptomen (slaapproblemen), psychologische symptomen (onzekerheid) en depressie, leiden tot burnout.

Wat is stress?

(Bron: Stresspreventie Drs. M.J.A. Paffen) Stress is het gevolg van het langdurig onder hoge spanning functioneren. De mate van stress is persoons afhankelijk waardoor het niet direct het gevolg hoeft te zijn van het functioneren in een bepaalde functie. Er kunnen verschillende oorzaken aan een stress- situatie ten grondslag liggen. De fysieke reactie op langdurig onder hoge spanning functioneren, heeft als functie de weerbaarheid van het lichaam te vergroten en zo beter opgewassen te zijn tegen de verhoogde eisen tot aanpassing. Deze fase eindigt, of in een rustige evenwichtstoestand, of in een chronische toestand van uitputting.
Bronnen van stress kunnen liggen in uiteenlopende levensgebieden en vanuit de werksituatie. Deze stressoren kunnen leiden tot uiteenlopende psychische, gedragsmatige en fysiologische veranderingen die op den duur weer kunnen leiden tot ziekten van allerlei aard. Stress treedt ook op bij een slechte afstemming tussen eisen en kenmerken van de omgeving en de capaciteiten en behoeften van het individu.
Het ontstaan van stress hangt samen met het zicht van de mensen op hun bekwaamheden en handelingsalternatieven, dit betekent dat aan individuele verschillen in het huidige denken over stress, duidelijk meer aandacht besteed wordt. Mensen verschillen in de betekenis die ze toekennen aan situaties en in de vaardigheid om met bepaalde problemen om te gaan.
Overzie je deze ontwikkeling in opvattingen over stress dan valt te constateren dat het begrip stress eerst gehanteerd werd om een algemene reactie aan te duiden op externe situaties. De kenmerken van de persoon moeten hier echter in worden meegenomen. De aandacht gaat nu uit naar de wisselwerking tussen de eisen van de omgeving en de vermogens en behoeftes van het individu. De rol van cognitieve processen (waarneming en beoordeling) hebben hierbij een zeer belangrijke betekenis.

Oorzaken van stress in de werksituatie:

het werk (te veel, rolonduidelijkheid, rolconflict en verwachtingen)

de groep (relaties, conflicten en onbillijkheid)

de organisatie ( communicatie, onzekerheid, leidinggevende en reallocatie)

veranderingsprocessen ( verantwoordelijkheid, processen en technologie)

loopbaan ( midcareer, ontslag, onderpromotie en overpromotie)

werkomgeving ( locatie, geluid en temperatuur)

Stress uit zich in twee categorieën symptomen n.l. fysieke (b.v.slapeloosheid) en geestelijke (depressiviteit). Deze stress heeft als gevolg dat je in een vicieuze cirkel terechtkomt. Als fysieke of mentale symptomen optreden n.a.v. een situatie, slaap je slecht en wordt je gedeprimeerd. De kans dat je het probleem oplost wordt kleiner doordat je problemen krijgt met je concentratie, met als gevolg dat je vindt dat je faalt waardoor je nog gedeprimeerder wordt en je je nog minder kunt concentreren. Eerste hulp hierbij is de ontspanningsoefening.

werkdruk: dat je 12 uur per dag werkt betekent niet perse dat je goed bent in je werk. Er is dus iets goed mis als je het werk niet binnen een normale tijd kunt uitvoeren. Verwar hierbij niet de kwaliteit met kwantiteit. Wat probeer je jezelf te bewijzen, onmisbaarheid? Ben je uit op goedkeuring en lof? Kans op het maken van fouten wordt groter als je jezelf nog meer inspant om het te krijgen. Praktische oplossingen zijn: systematiek inbrengen, prioriteiten stellen, to-do list, delegeren, eerst moeilijke zaken, geen irreële tijdlimieten afspreken, accepteer niet meer dan je aankunt, zeg nee als dat nodig is, laat je niet chanteren of manipuleren, laat je gelden er wordt dan later rekening meegehouden.

Maken van fouten: je zult het nooit iedereen naar z'n zin kunnen maken. Niemand is volmaakt en iedereen maakt fouten, dat is normaal. Laat het spel van vroeger los om altijd te willen voldoen aan het goed uitvoeren van de regels en wensen vanuit het ouderlijk huis. Je bepaalt nu je eigen regels. Je bent zelf je beste vriend, wees aardiger voor jezelf.

Werk niet kunnen loslaten: ga er eerder uit en doe wat je leuk vindt. Draag niet alle zorgen van je werk op je schouders, je zult er altijd onder bezwijken en dan ben je voor niemand nog nuttig. Heb niet de illusie dat je onvervangbaar bent. Zoek afleiding die past bij de mate van stress. Vier het feit dat je leeft en belast je privé tijd niet teveel met de zorgen en problemen van je werk.

neem iedere ochtend eerst tijd voor jezelf

ontspan regelmatig

herinner je regelmatig je successen, met name die keren dat je jezelf hebt overtroffen

vraag jezelf aan het einde van de dag of je genoeg hebt gedaan, ondanks het feit dat je niet alles hebt afgekregen.

noteer de dingen die je de volgende dag moet doen

als je in de loop van de avond dingen te binnen schieten, noteer ze en laat het los

denk na over het feit of je het soort leven leidt dat je zou willen leiden

doe alles bewust, een ding te gelijk en in een rustig tempo

10 Tips om chronische stress te voorkomen

1. Neem tijd voor ontspanning
2. Spiegel en vergelijk jezelf niet met anderen
3. Bepaal duidelijk je grenzen, zeg geen ja als je nee bedoelt
4. Leer te luisteren en reageren naar je 'eigen' lichamelijke en psychische signalen
5. Niet alles hoeft perfect, goed is goed genoeg
6. Niet alles tegelijk willen doen
7. Herken de typische stress signalen, maak keuzes en doe daar iets mee
8. Doe het werk waar je echte ambitie ligt
9. Ontdek wat energie kost en wat energie oplevert
10. Geniet van het leven!

6 Tips om uit chronische stress te komen


1. Wees er snel bij, want hoe langer je doorgaat met jezelf te forceren hoe langer het duurt om er weer uit te komen
2. Zoek hulp en ondersteuning uit je directe omgeving partner, vrienden, manager en/of collega's
3. Zoek professionele hulp via huisarts of bedrijfsarts.
4. Zoek ontspanning en neem afstand van je werk.
5. Ga op zoek naar je energie opwekkers, probeer de dingen weer te zoeken waar je vroeger zo van kon genieten.
6. (H)erken dat je een probleem hebt, dat opgelost moet worden.

Lichaamstaal en stress

In contact met andere mensen communiceren we altijd; we kunnen niet anders! Het is niet mogelijk om niet te communiceren, want behalve door middel van woorden, maken we elkaar ook veel duidelijk met behulp van lichaamstaal. Onze gevoelens kunnen we zelfs makkelijker laten blijken door middel van lichaamstaal dan uitspreken.
Ons stilzwijgen zegt vaak meer dan onze woorden. Met woorden geven we inhoudelijke een boodschap, maar onze mimiek, gebaren, houding en intonatie, geven aan hoe deze boodschap eigenlijk moet worden verstaan. Onze blikken kunnen doden, of een hart doen smelten, en zo maken we dus ook veel duidelijk over onze relatie met de ander. Onze diepste gevoelens spreken we niet zo makkelijk uit. Belangrijke emoties zoals liefde, boosheid, angst, vreugde, twijfel en onzekerheid worden daarom het eerst door middel van lichaamstaal uitgedrukt. In veel werksituaties gaat het niet zo vaak over gevoelens. Hier moet in de eerste plaats werk verricht worden. Er is werkdruk, wedijver, concurrentiestrijd, irritatie en vaak weinig tijd, onder andere om je collega's eens echt wat beter te leren kennen. De communicatie gaat vooral over de inhoud van het werk en minder over de onderlinge relaties. Dit denken we tenminste, want zoals gezegd communiceren we voortdurend door middel van lichaamstaal en zo geven we elkaar steeds boodschappen op betrekkingsniveau. Door dubbelzinnige, tegenstrijdige, onduidelijke of afkeurende non-verbale boodschappen kan veel spanning ontstaan.

Stress op het werk is mogelijk de belangrijkste oorzaak van ziekmeldingen. Vroeger werd iemand 'overspannen' genoemd, maar in deze tijd spreken we vaker van burn-out. Wat heeft deze veroorzaker van vaak langdurige ziekte nu te maken met lichaamstaal? Om hier antwoord op te geven moeten we kijken wat nu de grootste veroorzaker is van stress. Is dit werkelijk het werk zelf, of spelen er nog andere factoren een rol?

Ziekmakende communicatie

In veel gevallen van burn-out is niet het werk zelf de voornaamste stressfactor, maar de communicatie binnen de werksituatie. Het gaat daarbij niet alleen om wat collega's en leidinggevenden zeggen, maar vooral over wat ze niet zeggen. Rivaliteit, pressie en onvoldoende waardering voor het werk en voor de persoon zelf, worden eerder non-verbaal uitgedrukt dan uitgesproken. We spreken nu eenmaal niet zo makkelijk over deze gevoelens, maar we laten onze onvrede wel blijken door middel van lichaamstaal. De boodschap die we de ander daarmee onbewust geven, vreet diep in zijn ziel en is een belangrijke veroorzaker van ziekte. Stress is ook besmettelijk, want de onuitgesproken, maar duidelijk merkbare onvrede van de ene werknemer, heeft ook zijn weerslag op de werklust van de ander. Als de werknemer ziek thuis is, zal hij soms zelf als reden hiervoor noemen dat hij 'overwerkt' is. Hij bevond zich op kantoor op momenten dat dat niet meer van hem verwacht werd en nam de gedachten aan zijn werk mee naar huis, zodat dit hem ook 's nachts wakker hield. Toch moeten we niet vergeten dat ook hier vaak de verstoorde communicatie de drijfveer is. Een werknemer die voldoende waardering ervaart voor het werk dat hij doet, zal niet zo snel overwerkt raken.

Waardering

Om gemotiveerd te kunnen blijven werken, heeft een mens behoefte aan waardering. Hierbij heb ik het niet over het salaris dat maandelijks bijna automatisch wordt overgemaakt. Ik heb het hier over een complimentje dat zo nu en dan eens gemaakt moet worden of, om in lichaamstaal-termen te spreken, over een schouderklopje of een aai over de bol. Ook een opgestoken duim en een glimlach kunnen al wonderen doen. Dit klinkt allemaal vrij logisch, maar toch ontbreekt het hier in de praktijk vaak aan.

Kritiek

Natuurlijk kan het voorkomen dat je als werkgever ontevreden bent over je werknemer, of dat je als collega bepaalde verwachtingen hebt van de ander. In dit geval is het opbouwender om de kritiek uit te spreken dan deze alleen non-verbaal te laten blijken. Afkeurende blikken en korte snauwen zonder de daarbij behorende motivatie dragen niet bij tot een prettige werksfeer. Te vaak komt het ook voor dat een collega, waarmee men het niet zo goed kan vinden of waar men ontevreden over is, totaal wordt genegeerd. Genegeerd worden is misschien wel het vervelendste dat je in een werksituatie kan overkomen. Het is namelijk erg belangrijk om gezien te worden en dat kun je hier ook wel letterlijk nemen.

Herken stress op tijd

Burn-out bij jezelf en bij anderen kan worden voorkomen door de tekens van stress tijdig te herkennen. Het herkennen bij jezelf is misschien nog het meest lastig. Veel mensen gaan de gedrevenheid waarmee ze hun werk doen zien als een karaktereigenschap: 'zo ben ik nu eenmaal'. Ze kunnen niet meer onderscheiden dat ze voor die tijd 'nu eenmaal' niet zo waren. Zelfs het hebben van slapeloze nachten, hoofdpijn en pijn in de nek zijn geen tekenen die hen doen stoppen. Ook dit 'hoort er nu eenmaal bij', zo vinden ze. Het is dus zinvol om de stress bij collega's te herkennen en hun daarvan bewust te maken.

De gestreste collega.

Als een collega met regelmaat langer op zijn werk blijft dan nodig is en een gedreven indruk maakt, kan er sprake zijn van stress. Ook aan kleine signalen kun je dit merken. Deze collega kan een vermoeide indruk maken en snel geirriteerd zijn. Veelal kan hij zich ook moeilijk concentreren. Het lukt hem bijvoorbeeld niet om aandachtig te luisteren tijdens gesprekken. Steeds kijkt hij weg en laat zijn gedachten makkelijk afdwalen. Zijn slechte concentratie kan er ook de reden van zijn dat hij meer fouten maakt die hij, diep zuchtend, weer probeert te herstellen. De collega is vaak overbetrokken met zijn werk bezig en met te veel dingen tegelijk. Hierdoor verliest hij ook het overzicht. Hij spreekt veel, snel en gejaagd. Hij loopt vlug en toont tekenen van ongeduld zoals trommelen met zijn vingers. Zijn overbetrokkenheid kan echter plotseling omslaan in onverschilligheid; zijn vele praten in stilzwijgen.

Overspannen

Stress is het gevolg van het langdurig onder hoge spanning functioneren. De mate van stress is persoons afhankelijk zodat het niet direct het gevolg is van het functioneren in een bepaalde functie. Er kunnen verschillende oorzaken aan een stress situatie tegrondslag liggen. De oorzaken met als gevolg stress worden wel stressoren genoemd. De fysieke reactie heeft als functie de weerbaarheid van het lichaam te vergroten en zo beter opgewassen te zijn tegen de verhoogde eisen tot aanpassing vanuit de intensiteit van de omgevingseisen en de invloed op de mate van stress.
Bronnen van stress kunnen liggen in uiteenlopende levensgebieden en komen niet alleen door de werksituatie. Vier groepen van oorzaken of een combinatie hiervan kunnen burnout veroorzaken nl. het werk, privéleven, persoonlijke kenmerken en organisatie kenmerken Deze stressoren kunnen leiden tot uiteenlopende psychische, gedragsmatige en fysiologische veranderingen die op den duur weer kunnen leiden tot ziekten van allerlei aard. Stress treedt ook op bij een slechte afstemming tussen eisen en kenmerken van de omgeving en de capaciteiten en behoeften van het individu.
Bij stress is er sprake van een langdurige verstoorde balans tussen de eisen van de omgeving (of die de persoon aan zich zelf stelt) en de vaardigheden en capaciteiten van het individu.
Overmatige stress kan, behalve somatische symptomen (hartkloppingen), gedragssymptomen (slaapproblemen), psychologische symptomen (onzekerheid) en depressie, leiden tot overspannenheid of burn-out.
Als het lichaam niet meer in staat is de balans te handhaven, ontstaat in plaats van spanning of stress OVERSPANNING. Dit is vaak een toestand van een ontregeling van het zenuwgestel.
Overspannenheid ontstaat meestal als er teveel van je verwacht of geëist wordt in een korte periode (2 á 3 maanden). Bijvoorbeeld als er een collega ziek is of een project niet goed loopt en de deadline niet gehaald gaat worden. Ingeval van ziekteverzuim in deze situatie is een herstelperiode van een paar weken meestal voldoende om te herstellen en weer in balans te komen.